Soykırımın Bürokrasisi

Ümit Kurt

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde Ümit Kurt’un Aras Yayıncılık’tan çıkan kitabı Kanun ve Nizam Dairesinde: Soykırım Teknokratı Mustafa Reşat Mimaroğlu’nun İzinde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devlet Mekanizması temelinde 1915’in idari ve bürokratik boyutuna odaklanıyoruz. Mustafa Reşat Mimaroğlu örneğinde olduğu gibi “kanun ve nizam dairesinde” hareket eden bürokratlara odaklandığımız sohbetimizde, kolektif şiddet olaylarını olağanüstü kırılma anları olarak okumaktan ziyade bürokratik faillik biçimlerinin görünür hâle geldiği bir tarihsel bağlam içinde değerlendiriyoruz. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına orta-üst ölçekli bir bürokratın merkezî kararlarla saha arasındaki rolü nasıl şekillenmiştir? Devlet hizmeti, görev bilinci ve düzen söylemi bu dönemde nasıl bir anlam kazanmıştır? Faillik, yalnızca doğrudan eylemle değil, idari kararlar ve rutin pratikler üzerinden nasıl kurulmuştır? Podcast, bu sorular ekseninde 1915’i bürokrasi, faillik ve devlet işleyişi ekseninde yeniden düşünmeye davet ediyor.

Click for RSS Feed

Bu bölümde Ümit Kurt’un Aras Yayıncılık’tan çıkan kitabı Kanun ve Nizam Dairesinde: Soykırım Teknokratı Mustafa Reşat Mimaroğlu’nun İzinde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devlet Mekanizması temelinde 1915’in idari ve bürokratik boyutuna odaklanıyoruz. Mustafa Reşat Mimaroğlu örneğinde olduğu gibi “kanun ve nizam dairesinde” hareket eden bürokratlara odaklandığımız sohbetimizde, kolektif şiddet olaylarını olağanüstü kırılma anları olarak okumaktan ziyade bürokratik faillik biçimlerinin görünür hâle geldiği bir tarihsel bağlam içinde değerlendiriyoruz. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına orta-üst ölçekli bir bürokratın merkezî kararlarla saha arasındaki rolü nasıl şekillenmiştir? Devlet hizmeti, görev bilinci ve düzen söylemi bu dönemde nasıl bir anlam kazanmıştır? Faillik, yalnızca doğrudan eylemle değil, idari kararlar ve rutin pratikler üzerinden nasıl kurulmuştır? Podcast, bu sorular ekseninde 1915’i bürokrasi, faillik ve devlet işleyişi ekseninde yeniden düşünmeye davet ediyor.

Katılımcı BİYOGRAFİLERİ

Ümit Kurt, ODTÜ’de lisans ve Sabancı Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitiminin ardından 2016’da Clark Üniversitesi Tarih Bölümü’nde doktorasını tamamladı. Ermeni soykırımı, mikro/yerel tarih, modern Türk milliyetçiliği ve kolektif şiddet gibi konularda Türkiye’de ve dünyada birçok dergi ve kitapta makaleleri yayımlandı. The Armenians of Aintab: Economics of Genocide in an Ottoman Province başlıklı son kitabı Harvard University Press tarafından Mayıs 2021’de yayımlandı. Halihazırda Avustralya’daki Newcastle Üniversitesi Tarih Bölümü’nde öğretim üyesi olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

Can Gümüş doktora derecesini Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü’nden 2025 yılında aldı. Can’ın geç dönem Osmanlı İstanbul'unda hijyen, kentsel dönüşüm ve yönetişim arasındaki bağlantıları araştıran doktora tezi, İstanbul’u sıhhileştirme çabalarının kentin kendine özgü sosyo-politik ve coğrafi bağlamı içinde farklı aktörlerin birbiriyle ilişkileri çerçevesinde gerçekleştiğini göstermeyi amaçlar. Araştırma alanları kentsel çevre tarihi, halk sağlığı tarihi ve tıp tarihini kapsamaktadır. Hâlihazırda Boğaziçi Üniversitesi’nde modern Türkiye tarihi dersleri veren Can, OHP ekibine 2018 yılında katılmıştır.

Yapım ve Yayın

Bölüm No: 585
Yayın tarihi: 16 Mayıs 2026
Kayıt yeri: İstanbul
Ses Editörü: Can Gümüş
Görseller ve kaynakça Ümit Kurt'un müsaadesiyle

GÖRSELLER

Mustafa Reşat Mimaroğlu 1910 senesinde Erzincan'da büyük oğlu Sadi ile. Kaynak: Ümit Kurt Arşivi

BİBLİYOGRAFYA

Allen, T. Michael. The Business of Genocide: The SS, Slave Labor, and the Concentration Camps. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2002.

Arendt, Hannah. Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil. New York: Penguin Books, 2006.

Bardakçı, Murat. İttihatçı’nın Sandığı. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.

Bloxham, Donald. “Organized Mass Murder: Structure, Participation, and Motivation in Comparative Perspective”, Holocaust and Genocide Studies, Cilt 22, Sayı 2, 2008: 203-245.

Browning, Christopher R. Nazi Policy, Jewish Workers, German Killers. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.

Cesarani, David. Becoming Eichmann: Rethinking the Life, Crimes, and Trial of a ‘Desk Murderer’. Cambridge, MA: Da Capo Press, 2007.

Galtung, Johan. “Violence, Peace, and Peace Research”, Journal of Peace Research, Cilt 6, Sayı 3 (1969): 167-191.

Gupta, Akhil. Red Tape: Bureaucracy, Structural Violence, and Poverty in India. Durham, NC: Duke University Press, 2012.

İzrail, Ovadya Nesim. 24 Nisan 1915: İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.

Kévorkian, Raymond. Ermeni Soykırımı. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.

Kieser, Hans-Lukas. Talaat Pasha: Father of Modern Turkey, Architect of Genocide. Princeton: Princeton University Press, 2018.

Kitur, Arsen. Badmutyun Hunchagyan Gusagtsutyan, Cilt I. Beyrut: Shirag, 1962. 

Mimaroğlu, Reşat Mustafa. Gördüklerim ve Geçirdiklerim (I., II. Kitap), Ankara: T.C. Ziraat Bankası Matbaası, 1946.

Misakyan, Shavarsh. Derevner Teğnadz Huşadedri Mı. Paris: Éditions Parenthèses, 1935.

Nakkaşyan, Avedis. Ayashi Pandě (Ayaş Hapishanesi). Boston: Hayrenik, 1925.

Odyan, Yervant. Lanetli Yıllar: İstanbul’dan Der Zor’a Sürgün ve Geri Dönüş Hikayem 1914-1919. İstanbul: Aras Yayıncılık, 2022.

Öğe, Ali Rıza. Meşrutiyetten Cumhuriyete Bir Polis Şefinin Gerçek Anıları. Bursa: Günlük Ticaret Gazetesi Tesisleri, 1957.

Scott, James. The Art of not being governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia. New Haven: Yale University Press, 2011.

Shiragian, Arshavir. The Legacy: Memoirs of an Armenian Patriot. Boston, MA: Hairenik Press, 1976.

Tatz, Colin & Higgins, Winton. The Magnitude of Genocide. Santa Barbara: Praeger, 2016.

Tetik, Ahmet. “Malta’dan Esir Mektupları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 20, Sayı 58, 2004, 83-104.

Yalman, Emin Ahmet. Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim, Cilt 1, 1888-1922, yayına haz. Erol Şadi Erdinç. İstanbul: Pera Turizm ve Ticaret A.Ş., 1997.

Yeghiayan, Zaven Der. My Patriarchal Memoirs. Barrington, R.I.: Mayreni Publications, 2002.

Yeghiayan, Vartkes (der.). British Foreign Office Dossiers on Turkish War Criminals. LA Verne, CA: American Armenian International College, 1991.